Pod koniec września rozpoczęły się konsultacje publiczne projektu nowego rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W informacji Ministerstwa Rozwoju i Technologii czytamy, że projekt ma zapewnić budynki bardziej przyjazne mieszkańcom, bezpieczne i spełniające wymagania efektywności energetycznej. W uzasadnieniu projektu wskazano, ze jego celem jest m.in. przyjęcie rozwiązań, które będą odpowiadały aktualnym technologiom występującym w budownictwie, jak również przyspieszą i ułatwią proces realizacji inwestycji, będąc jednocześnie przejrzyste i zrozumiałe dla odbiorcy, a wprowadzone nim zmiany mają uaktualnić, uprościć i doprecyzować obecnie obowiązujące przepisy.

Czytając projekt można zauważyć zmiany w warstwie językowej. Zrezygnowano z używania czasowników „powinien”, „musi” i ich odmian, mogących stwarzać wątpliwość co do tego, czy wszystkie oznaczają (taki sam) obowiązek zastosowania wskazanych w przepisach rozwiązań. Zamiast tego w projekcie rozporządzenia stosuje się bezosobowe formy czasowników (np. „kabinę przystosowuje się” a nie „kabina powinna być przystosowana”, „do zbiornika doprowadza się dojazd” a nie „do zbiornika tego należy doprowadzić dojazd”).  W celu uporządkowania przepisów część definicji, które ujęte zostały w projekcie zmiany ustawy prawo budowlane, ma być usunięta z rozporządzenia (m.in. budynku gospodarczego, budynku mieszkalnego, budynku rekreacji indywidualnej, działki budowlanej, zabudowy jednorodzinnej, zabudowy zagrodowej). W słowniczku zdefiniowano także część pojęć, które w obecnie obowiązującym rozporządzeniu są zdefiniowane w jego treści (np. definicja pomieszczenia higienicznosanitarnego). W  paragrafie 4 zaś  wprost wskazano, że stosowanie przepisów rozporządzenia wymaga uwzględnienia zasad wiedzy technicznej, w tym zawartych w Polskich Normach, określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w zakresie powołania. W konkretnych przepisach wskazano, jak na  ich potrzeby określać parametry, którymi się posługują, np. wyjaśniono jak mierzy się wysokość budynku czy podokiennika (przy czym, jak wskazano, określony w tych przepisach sposób mierzenia zdefiniowany został wyłącznie na potrzeby tego rozporządzenia). 

Projektem tego rozporządzenia objęto także  warunki techniczne użytkowania budynków mieszkalnych (dodano dział XII „Użytkowanie budynków mieszkalnych”) objęte obecnie osobnym rozporządzaniem (Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych). W uzasadnieniu projektu wskazuje się, że zmiany w tym zakresie (w stosunku do obecnie obowiązującego tzw. rozporządzenia o użytkowaniu) mają na celu ułatwienie ich stosowania poprzez uproszczenie oraz usunięcie powielonych zapisów, a także dostosowanie i ujednolicenie ich z brzmieniem przepisów projektu rozporządzenia. 

Z projektu wynika, że przepisy działów I-XI rozporządzenia (czyli warunki techniczne, ale nie warunki użytkowania budynków) mają mieć zastosowanie tylko w przypadku projektowania, budowy, przebudowy i zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części oraz związanego z nim urządzenia budowlanego (z pewnymi wyjątkami). Zatem co do zasady istniejący  budynek powinien być zgodny z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania (chyba, że dochodzi do budowy, nadbudowy, przebudowy lub zmiany sposobu jego użytkowania – wówczas przepisy nowego rozporządzenia mają być stosowane w stosunku do części rozbudowywanej, nadbudowywanej i przebudowywanej lub podlegającej zmianie sposobu użytkowania).

Przyglądając się projektowanym przepisom można zauważyć, że zmienić ma się część definicji, np. w definicji antresoli wskazano, ze jej powierzchnia użytkowa nie może przekraczać 50 % powierzchni pomieszczenia lub lokalu, z którego została wydzielona, a do kubatury brutto budynku ma nie wliczać się przejścia, prześwitu i przejazdu bramowego. Inny przykład zmian to wprowadzenie większej ilości przypadków, w jakich wymogi dotyczące pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi różnicuje się ze względu na to, czy jest to pobyt stały czy czasowy, m.in. wymagania obligatoryjnie w zakresie doświetlenia dotyczyć mają tylko pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi (obecnie wymóg dotyczy wszystkich pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi), podobnie jest w przypadku zapewnienia oświetlenia dziennego. W projekcie zmienia się też formę wskazywania czasu, w którym bada się nasłonecznienie (nie tylko pomieszczeń, ale też placów zabaw). Obecnie granicami czasu są  konkretne godziny czasu urzędowego, co ze względu na zmianę czasu (letni/zimowy) wiąże się z koniecznością badania nasłonecznienia dla danej lokalizacji podwójnie – dla równonocy jesiennej i wiosennej. W projekcie proponuje się wskazanie czasu, w którym bada się nasłonecznienie poprzez określenie liczby godzin przed i po górowaniu słońca, a więc w odniesieniu do kryterium astronomicznego, co ma zapewnić łatwiejsze projektowanie i weryfikowanie. Przewidziano też konieczność wyposażenia placu zabaw dla dzieci w sezonowe elementy zacieniające, które mają obejmować co najmniej 20 % powierzchni tego placu zabaw, co ma chronić dzieci przed ryzykiem nadmiernego narażenia na promieniowanie ultrafioletowe słońca. W zakresie ustępów ogólnodostępnych w projekcie wskazano wprost, że (w tych budynkach, w których są wymagane) muszą być dostępne również dla klientów danego budynku, co ma zakończyć powszechną praktykę, zgodnie z która budynki takie spełniają wymóg z § 84 ust. 1 rozporządzenia, ale toalety są notorycznie nieczynne lub niedostępne dla klientów.

W projekcie zwrócono uwagę na zwiększenie dostępności budynków i pomieszczeń dla osób z ograniczeniami ruchowymi. W uzasadnieniu projektu sporo miejsca poświęcono kwestii konieczności zapewnienia dostępu osobom niepełnosprawnym, starszym, opiekunom z małymi dziećmi, osobom z czasowymi dysfunkcjami ruchowymi i  z dużym bagażem dostępu do wyższych kondygnacji budynków. Wobec tego budynki użyteczności publicznej i budynki zamieszkania zbiorowego mające dwie lub więcej kondygnacji oraz budynki mieszkalne wielorodzinne mające trzy i więcej kondygnacji,  mają być (co do zasady) wyposażone w dźwigi osobowe lub osobowo-towarowe.  Projektowane przepisy odnosić się mają do liczby kondygnacji, zatem rozumieć przez to należy sumę kondygnacji nadziemnych i podziemnych (bez wliczania kondygnacji, na których znajdują się wyłącznie pomieszczenia techniczne). We wszystkich budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego (z wyłączeniem budynków zamieszkania zbiorowego na terenach zamkniętych) oraz budynkach mieszkalnych wielorodzinnych ma być zapewniony dostęp z poziomu terenu na wszystkie kondygnacje użytkowe osobom niepełnosprawnym (nie dotyczy to kondygnacji, na której wszystkie pomieszczenia są pomieszczeniami technicznymi lub są częścią lokali mieszkalnych dwupoziomowych, a dostęp do nich jest wyłącznie z wnętrza tych lokali mieszkalnych) – przez trwale zainstalowane urządzenie podnoszące. Za urządzenia podnoszące można uznać np. platformy przyschodowe, czy platformy pionowe, które są trwale zamocowane do ściany.

Niezależnie od powyższego projekt przewiduje nowy w stosunku do obecnie obowiązującego rozporządzenia rozdział 8  w dziale III zatytułowany „Dodatkowe wymagania dla lokali mieszkalnych dostępnych dla osób niepełnosprawnych”. Został on wprowadzony w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących, która wprowadza konieczność zapewnienia minimalnego udziału lokali mieszkalnych dostępnych dla osób niepełnosprawnych, w tym osób starszych, w ogólnej liczbie lokali mieszkalnych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym. Wskazuje się tu wymagania, które dodatkowo powinny spełniać lokale mieszkalne dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Określa się m.in. minimalny udział lokali mieszkalnych dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych, który powinien wynosić 6% wszystkich lokali mieszkalnych w budynku, przy czym  liczba dostępnych lokali mieszkalnych nie może być mniejsza niż 1. Przewidziano także wymogi m. in. w zakresie wysokości klamek w oknach i drzwiach balkonowych  (od 0,8 m do 1,2 m), zakaz stosowania klamek gałkowych i progów w drzwiach do poszczególnych pomieszczeń wewnątrz lokali, czy zapewnienia we wszystkich pomieszczeniach mieszkalnych, kuchni i łazience przestrzeni manewrowej wolnej od przeszkód o minimalnych wymiarach boków 1,5 m x 1,5 m.

Jak wskazano wyżej, w uzasadnieniu rozporządzenia podkreślono, że przewidziane w nim rozwiązania mają zapewnić powstawanie budynków spełniających wymagania efektywności energetycznej i promować rozwiązania proekologiczne. W tym duchu przewidziano m.in. wymóg zapewnienia instalacji punktów ładowania oraz okablowanie wraz z infrastrukturą kanałową (zgodnie z art. 12a ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych) na stanowiskach postojowych oraz na miejscach dla rowerów – przy zagospodarowaniu działki budowlanej. Dodano też wymóg, zgodnie z którym miejsce do czasowego gromadzenia odpadów stałych ma umożliwiać stosowanie pojemników służących do segregacji tych odpadów. Wody opadowe powinny być odprowadzane na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych, a w przypadku braku możliwości odprowadzania całości wód opadowych w ten sposób działkę budowlaną przyłącza się do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej (odwrócenie zasady z § 28 obecnie obowiązującego rozporządzenia). W § 134 ust. 6 rozporządzenia określone wymaganie, na podstawie którego instalacje ogrzewcze w nowych budynkach należy wyposażać urządzenia, które umożliwiają nie tylko automatyczne regulowanie temperatury w poszczególnych pomieszczeniach (ewentualnie w ogrzewanej strefie), ale też zdolność do reagowania na sygnały zewnętrzne i do dostosowywania zużycia energii; w przypadku wymiany źródła ciepła w budynkach już użytkowanych należy stosować wymogi wyposażania instalacji ogrzewczych w urządzenia automatycznej regulacji i monitoringu – wszystko to, o ile jest to odpowiednie pod względem technicznym, funkcjonalnym oraz ekonomicznym. Ma to na celu efektywne energetycznie, oszczędne i bezpieczne działanie systemów technicznych budynku przez automatyczne sterowanie i zarządzanie tymi systemami i stanowi wdrożenie art. 13 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz. Urz. UE L z 8.05.2024 r.), zgodnie z którym Państwa członkowskie UE są zobowiązane do wprowadzenia systemów automatyki i sterowania w systemach technicznych budynków, w celu optymalizacji zużycia energii.  W budynku użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnym, gospodarczym i magazynowym instalację wentylacji lub klimatyzacji należy wyposażyć w urządzenia pomiarowe i sterujące do monitorowania i regulacji jakości środowiska wewnętrznego. W dziale VII dodano także rozdział 11 dotyczący warunków instalowania urządzeń fotowoltaicznych i rozdział 12 określający warunki instalowania magazynów energii, co jest nowością. Znaczna część projektowanych regulacji ma zapewniać bezpieczeństwo przeciwpożarowe. Jako przykład można wskazać wymóg, zgodnie z którym budynek, w którym znajduje się akumulatorowy system magazynowania energii elektrycznej należy wyposażyć w wyłącznik awaryjny odłączający system od wszystkich obwodów przeznaczony do użycia przez ekipy ratownicze, a także określenie warunków instalowania urządzeń fotowoltaicznych na dachu budynku, które mają ograniczyć możliwość rozprzestrzeniania się pożaru pomiędzy strefami pożarowymi. Wprowadzono także składający się z jednego paragrafu dział XI „Wykorzystanie energii słonecznej”. Zgodnie z jego przepisami budynek użyteczności publicznej, budynek zamieszkania zbiorowego i budynek gospodarczy, o powierzchni powyżej 250 m², budynek mieszkalny oraz zadaszony parking przylegający do lokalu wyposaża się w urządzenia lub instalacje wykorzystujące do wytworzenia energii elektrycznej lub ciepła energię promieniowania słonecznego – o ile jest to odpowiednie pod względem technicznym i funkcjonalnym oraz ekonomicznym, ustalonym na podstawie porównania początkowych kosztów wyposażenia w te urządzenia lub instalacje ze spodziewanymi oszczędnościami kosztów energii, wynikającymi z ich zastosowania.

Projekt przewiduje, ze rozporządzenie miałoby wejść w życie z dniem 20 września 2026 r. Zaproponowane przepisy przejściowe przewidują, że dla zamierzenia budowlanego, wobec którego przed dniem wejścia w życie projektowanego rozporządzenia złożono wniosek o pozwolenie na budowę lub jego zmianę, dla zamierzenia, dla którego decyzja o pozwoleniu na budowę została już wydana lub dla którego dokonano zgłoszenie budowy – stosuje się przepisy dotychczasowe.  Pod warunkiem, że pomiędzy ogłoszeniem rozporządzenia, a datą jego wejścia w życie zachowany zostanie co najmniej kilkumiesięczny odstęp (proces projektowania inwestycji może być rozłożony w czasie), rozwiązanie to wydaje się wystarczająco zabezpieczać interesy inwestorów, którzy nie będą musieli zmieniać projektu w połowie prac nad nim.